Arabayı satmak mı, kredi çekmek mi? Fırsat maliyetiyle karar
Bir varlığı tutup borç için kredi çekmek ile satıp borcu kapatmak arasındaki karar, varlığın getirisiyle borcun maliyetinin kıyasıdır. Araba örneğiyle, ama her varlığa uyar.
Elde bir varlık, karşısında bir borç. Satıp borcu kapatmak mı, varlığı tutup kredi çekmek mi? Karar tek bir karşılaştırmadır: varlığın size aylık getirisi ile kredinin ya da mevcut borcun aylık maliyeti. Örnek araba üzerinden anlatılıyor ama altın, arsa, kiradaki konut ve işletme ekipmanı için de aynı formül geçerlidir.
Yan yana
| Sat, borcu kapat | Tut, kredi çek | |
|---|---|---|
| Anlık etki | Borç azalır ya da biter | Borç değişmez, üstüne kredi eklenir |
| Aylık maliyet | Sıfır (varlık yok, faiz yok) | Kredi taksidi + varlığın masrafı (sigorta, bakım, vergi) |
| Varlığın kaderi | Elden çıkar | Kalır, kullanılır |
| Duygusal maliyet | Kullanım kaybı, statü kaybı | Yok |
| Ne zaman doğru | Varlık getiri üretmiyor, borç pahalı | Varlık gelir üretiyor ya da satış süresi uzun |
| Geri dönülebilirlik | Zor (yeniden almak gerekir) | Kolay (kredi bitince varlık elde kalır) |
Formül
- Varlığı tutmanın getirisi = beklenen değer artışı + kullanım değeri − masraf (sigorta, vergi, bakım, amortisman).
- Borcun/kredinin maliyeti = aylık oran × bakiye.
Getiri < maliyet ise sat. Aylık %4 faizli bir borç yıllık ~%60'a bileşiklenir; çok az varlık bunu sürdürülebilir şekilde geçer.
Varlık türüne göre
| Varlık | Tipik durum | Karar eğilimi |
|---|---|---|
| Araba (ikinci araç) | Değer kaybeder, sigorta+bakım masrafı üretir, kullanım değeri düşük | Sat — kesin |
| Araba (tek araç, ihtiyaç) | Değer kaybeder ama ulaşımı ikame etmek de maliyetli | Rakamla kıyaslayın (aşağıda) |
| Altın / döviz | Getiri belirsiz ama likit, hızlı satılır | Borcun aylık maliyeti %3'ü geçiyorsa sat |
| Arsa / boş konut | Getiri yok, emlak vergisi var, satış yavaş (aylar) | Sat, ama zaman alır — kredi köprü olabilir |
| Kiradaki konut | Kira getirisi var | Kira getirisi / değer oranı, borcun maliyetinden düşükse sat |
| İşletme ekipmanı | Doğrudan gelir üretir | Tut; borcu kredi ile çevirin, ekipmanı satmayın |
Araba örneği: rakamla karar
Aracın piyasa değeri 600.000 ₺, satılırsa kart borcunun 400.000 ₺'lik dönem borcu (aylık %4,25) tamamen kapanır. Aracı tutup kredi çekseniz: 400.000 ₺, 36 ay, efektif %4,16 → taksit ~20.400 ₺, toplam faiz+vergi ~334.000 ₺. Aracı tutmanın yıllık masrafı (sigorta, bakım, muayene, değer kaybı) ~90.000 ₺.
- Satarsanız: borç sıfırlanır, araç masrafı biter; karşılığında ulaşımı başka türlü çözersiniz (toplu taşıma, taksi, ikinci el ucuz araç). Bu maliyeti rakamla koyun: "arabasız 12 ay = ayda 6.000 ₺ taksi/ulaşım" gibi.
- Tutup kredi çekerseniz: aylık ~20.400 ₺ taksit + ~7.500 ₺ araç masrafı = ~27.900 ₺/ay, 36 ay boyunca. Toplamda araç masrafını da eklediğinizde satmaktan belirgin pahalıdır.
Sonuç bu örnekte sat yönünde; ama fark küçükse (araç gerçekten gelir getiriyorsa — kurye, taksi, işe ulaşım olmadan çalışılamıyorsa) ulaşım ikame maliyeti araç masrafına yaklaşabilir ve karar tersine döner.
Kredi ne zaman köprü olur
Varlık satışı (özellikle arsa, konut) 3–6 ay sürebilir; bu süre KMH'de kalmak demektir. Satış kesinse ve süre biliniyorsa, satış gelene kadar kısa vadeli kredi çekip KMH'yi kapatmak toplamda ucuz olabilir — KMH aylık maliyeti krediden yüksektir. Satış gelince krediyi erken kapatırsınız (ücret kalan anaparanın %1–2'si).
Duygusal maliyet: rakamla değil ama görmezden gelmeden
Arabayı satmak hayat kalitesini düşürebilir; bunun bir fiyatı vardır ve hesaba katmak meşrudur. Ama fiyatı rakamla koyun, "vazgeçemem" ile kapatmayın. Duygusal maliyeti ayrı bir satır olarak yazınca, geri kalan tüm rakamlar hâlâ satmayı gösteriyorsa bu bilinçli bir tercihtir; rakamlar tutmayı gösteriyorsa duygusal maliyet zaten gerekmez.
Karar kuralı
Varlığın aylık getirisi (gelir üretiyorsa gelir, üretmiyorsa sıfır kabul edin) borcun ya da kredinin aylık maliyetinden düşükse satın. Eşitse ya da satış süresi belirsizse, kısa vadeli bir kredi köprü olabilir — ama köprü, kalıcı çözüm değildir.
Gelecek uygulamasında varlıklarınızı "satılık" işaretleyip aynı ekranda kredi seçeneğiyle karşılaştırabilirsiniz; uygulama hangi kombinasyonun toplam faizi en çok düşürdüğünü ve nakit akışına en iyi sığdığını gösterir.
Sık sorulanlar
Arabamı satıp borç kapatmalı mıyım?
Araba getiri üretmez, değer kaybeder ve masraf çıkarır. Borcunuzun aylık maliyeti %3'ün üzerindeyse ve arabasız yaşayabiliyorsanız satış neredeyse her zaman kazandırır.
Altını satıp borç kapatmak mantıklı mı?
Altının beklenen getirisi borcun aylık maliyetinden düşükse evet. Aylık %4 maliyetli bir borç yıllık ~%60'a bileşiklenir; altının bunu sürdürülebilir şekilde geçmesi nadirdir.
Varlığı satmak yerine kredi çekip tutmak ne zaman mantıklı?
Varlık gelir üretiyorsa (kiradaki konut, işletme ekipmanı) ve o gelir kredi taksidini karşılıyorsa. Getiri üretmeyen varlıklarda (araba, boş arsa) kredi çekip tutmak nadiren mantıklıdır.
Başka bir karar
- Kredi çekip kart borcu kapatmak mı, kartla devam mı? Üç kontrollü karar
- Vergi borcunu kartla mı, yapılandırmayla mı ödemeli?
- Yapılandırmayı erken kapatmak mı, kartı ve KMH'yi kapatmak mı?
Kaynaklar
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; mali müşavirlik, yatırım danışmanlığı veya hukuki tavsiye değildir. Oranlar (asgari ödeme, faiz tavanları, vergiler, tecil faizi) mevzuatla değişir; kararınızdan önce güncel oranı bankanızdan veya resmî kaynaktan teyit edin. Hesaplamalar girdiğiniz varsayımlara bağlıdır.