Bu rehber, birden fazla borcu olan bir kişinin sorduğu bütün soruları tek sırada cevaplar: ne kadar borcum var, hangisi pahalı, önce hangisini kapatmalıyım, param yetiyor mu, elimdeki kaynağı nereye koymalıyım, neyi yanlış yapıyorum. Her bölümün sonunda ilgili yazıya ve hesap makinesine bağlantı var.
1. Envanter: borcun gerçek haritası
Plan, tüm borçların tek listede görülmesiyle başlar. "Yaklaşık" değil, tam: bakiye, aylık maliyet, zorunlu ödeme, son ödeme günü. Şirket ve şahıs ayrı defterlerde tutuluyorsa aynı para iki kez sayılır ya da hiç sayılmaz; tek merkez kuralı burada başlar.
| Borç türü | Bakiye olarak yazılacak | Aylık maliyet | Zorunlu ödeme |
|---|---|---|---|
| Kredi kartı | Dönem borcu, taksitli kısım ayrı | Akdi faiz × taksitsiz kısım | Asgari (%40) + o ayın taksitleri |
| KMH | Eksi bakiye | Aylık oran × bakiye | Yalnızca faiz (anapara erimez) |
| İhtiyaç / ticari kredi | Bankanın kapama tutarı | Taksitten çözülen örtük oran | Taksit (periyot 1, 3 veya 6 ay) |
| Vergi / SGK tecili | Kalan anapara | Yıllık tecil faizi / 12 | O ayın taksiti (her ay farklı) |
| Kişilere borç | Tutar | Genelde 0 — ama ilişki maliyeti | Anlaşılan takvim |
Kartta en sık yapılan hata, taksitli işlemleri dönen borçla karıştırmaktır: taksitlere faiz işlemez, dönen borca işler. 830.000 ₺ görünen bir kartın 236.000 ₺'si taksitliyse faiz 594.000 ₺'ye işler; bu, kartın "maliyetini" olduğundan düşük gösterir ama hedefi netleştirir. Ayrıntı: Kredi kartı faizi nasıl işler.
2. Sıralama: tek kural, iki istisna
Ek ödeyeceğiniz her lira, gittiği borcun aylık oranı kadar faiz keser. Bu yüzden sıralama
bakiyeye, taksit tutarına ya da "ne zaman biter"e göre değil, aylık maliyete göre
yapılır. Tipik sıra: KMH (%4–5) → kart dönen borcu (%4–4,5) → tüketici kredisi (vergiler
dahil %4) → ticari kredi (%3,4) → vergi tecili (2026'da genel oran ~%3,25) → konut kredisi.
İstisna 1 — bozulma riski: vergi/SGK yapılandırmasında bir yılda ikiden fazla taksit aksarsa tüm borç muaccel olur. Oranı düşük olsa da bu taksit her ay ilk ödenen kalemdir.
İstisna 2 — nakit güvenliği: yedek olmadan tüm parayı borca yatırmak, ilk beklenmedik giderde KMH'ye düşmek demektir. Üç aylık zorunlu gider kadar yedek, en pahalı borçtan önce gelir.
Yazılar: Hangi borcu önce kapatmalı · Çığ mı kartopu mu.
3. Yöntem: çığ, kartopu, karma
- Çığ (avalanche): asgarileri öde, ek parayı en yüksek oranlı borca yığ. Matematiksel olarak en az faiz.
- Kartopu (snowball): ek parayı en küçük bakiyeye yığ; ilk borç hızla kapanır, serbest kalan taksit bir sonrakine eklenir. Psikolojik ivme.
- Karma: en küçük borcu kapat (hızlı kazanım), sonra çığa geç. Çoğu kişi için en sürdürülebilir olan bu.
İkisi arasındaki fark, portföyünüze göre birkaç bin ile birkaç on bin lira arasında değişir; hesap makinesi ikisini yan yana verir. Fark küçükse kartopu, büyükse çığ.
4. Nakit akışı: en ucuz plan, ödenemiyorsa plan değildir
Faiz matematiği "hangi borca" sorusunu çözer; "param yetiyor mu" sorusunu çözmez. İkinci soru için ay ay bir tablo gerekir: girişler (maaş, tahsilat, satış), çıkışlar (taksitler, asgariler, yapılandırma, kira), ay sonu kasası. Eksi çıkan ay, açığın büyüklüğü kadar kaynak bulmanız gereken aydır — ve eksi bakiye KMH faiziyle bir sonraki aya devreder.
Nakit akışında sık yapılan üç hata:
- Tahsilatları söz verilen tarihte yazmak (gerçekçi: +15 gün; üç aydır gelmiyorsa listeden çık).
- Kart faizini ödemeye eklemek (faiz ödemeye eklenmez; ay sonunda kalan borca eklenir).
- Yapılandırma taksitini ortalama yazmak (ilk aylar en yüksektir).
Ayrıntı: Aylık nakit akışı nasıl çıkarılır.
5. Kaynaklar: nakit, tahsilat, varlık, kredi
Elinizdeki her kaynağın bir "getirisi" ve borcun bir "maliyeti" vardır; kaynak, maliyeti getirisinden yüksek olan borca gider.
- Nakit: yedek payı ayrıldıktan sonra en pahalı borca.
- Beklenen tahsilat: geldiği ay önce o ayın ödemesini karşılar, artan kısım borca. Gelmeden harcamayın.
- Varlık satışı: varlığın aylık getirisi (değer artışı + kullanım − masraf) borcun aylık maliyetinden düşükse satılır. Araba neredeyse her zaman, altın çoğu zaman, gelir üreten ekipman nadiren. Karar: Arabayı satmak mı kredi çekmek mi.
- Yeni kredi (konsolidasyon): üç koşul — kredinin efektif maliyeti kapattığı borçlardan düşük, taksit nakit akışına sığıyor, kartlar yeniden dolmayacak. Yeni kredi de borçtur; "kapanan borçlar" tablosuna değil "kalan borçlar" tablosuna yazılır. Karar: Kredi çekip kart borcu kapatmak mı, kartla devam mı.
6. Türkiye'ye özgü kurallar
- Asgari ödeme %40 (BDDK): kalan %60'a akdi faiz işler ve gelecek ayın borcuna eklenir; asgari her ay küçüldüğü için borç geometrik yavaşlar.
- KKDF + BSMV: tüketici kredisi faizine %15 + %15 eklenir; "aylık %3,2" gerçekte %4,16. Ticari kredide KKDF yok, BSMV %5.
- 6183 tecili: anapara taksiti sabit, tecil faizi kalan anaparaya işler; ilk taksit en yüksek. Bir yılda 2'den fazla aksama = bozulma.
- Erken kapatma ücreti: tüketici kredisinde kalan vade 36 aydan azsa en fazla %1, fazlaysa %2.
Bu kurallar başka ülkelerde farklıdır; Gelecek şimdilik yalnızca Türkiye kuralları için doğrulanmıştır.
7. Sık yapılan hatalar
- Asgariyle "ödüyorum" sanmak. Asgari kartı açık tutar, borcu kapatmaz.
- Vergi borcunu karta yıkmak. Tecil faizi (2026'da genel oran ~%3,25/ay) kartın orta ve üst dilimlerinden (%3,75–4,25) düşük; sıra tersi.
- Yeni krediyi borç saymamak. "22 ayda bitiyor" derken 48 aylık kredi var.
- Kartı kapatıp yeniden doldurmak. Konsolidasyonun klasik tuzağı; limit düşürülmeli.
- Tahsilatı gelmeden harcamak. Nakit akışında en sık açık nedeni.
- Yedeksiz saldırmak. İlk sürprizde KMH; kazanılan faiz iki katıyla geri gider.
- Şirket ve şahsı ayrı tutmak. Tek cüzdan, iki defter: aynı para iki kez sayılır.
8. Planı 30 dakikada kurmak
- Envanteri doldurun (bölüm 1) — kart taksitlerini ayırarak.
- Aylık maliyete göre sıralayın; yapılandırma taksitlerini en üste alın (bölüm 2).
- Ek ödeme kapasitesini nakit akışından bulun (bölüm 4); yedeği önce ayırın.
- Çığ/kartopu farkını hesaplayın, yöntemi seçin (bölüm 3).
- Kaynakları eşleştirin: nakit, tahsilat, varlık, kredi (bölüm 5).
- Her ay 10 dakika: bakiyeleri güncelle, takvimi kontrol et, biten taksitin serbest bıraktığı parayı bir sonraki hedefe yönlendir.
Gelecek uygulaması bu sekiz adımı tek ekranda yapar: borç röntgeni, nakit akışı takvimi, kaynak eşleştirme ve "kredi çeksem ne olur" senaryoları — kendi rakamlarınızla, giriş yaparak.