Kredi, borç portföyünün genelde en ucuz kalemidir; kredili mevduat hesabı (KMH) ise en pahalı. İkisi aynı bankada, aynı hesapta yan yana durur ve çoğu kişi ikisinin maliyetini de yanlış bilir: kredininkini bankanın ilan ettiği orandan, KMH'ninkini "birkaç günlük" sanarak. Bu rehber ikisinin gerçek maliyetini hesaplamayı, ne zaman hangisinin kullanılacağını ve kredinin ne zaman bir borç kapatma aracı olduğunu anlatır.
1. Kredi türleri: hangisi ne için
| Tür | Kim alır | Vergi yükü | Tipik vade | Ne için |
|---|---|---|---|---|
| İhtiyaç (tüketici) kredisi | Bireyler | KKDF %15 + BSMV %15 | 12–36 ay | Kart/KMH kapatma, tek seferlik gider |
| Ticari kredi | Şirketler, şahıs şirketleri | BSMV %5 | 12–48 ay, 3/6 aylık taksit olabilir | İşletme sermayesi, vergi ödemesi |
| Konut kredisi | Bireyler | Vergi yok | 60–120 ay | Konut alımı; en ucuz borç |
| KMH | Herkes | Faiz üstüne vergi | Vadesiz | Birkaç günlük açık (olması gereken) |
| Taşıt kredisi | Bireyler | KKDF + BSMV | 12–48 ay | Araç; kredi kadar aracın değer kaybı da maliyet |
Tabloda görünmeyen ama en önemli sütun efektif aylık maliyettir; bir sonraki bölüm onu hesaplar.
2. Taksit nasıl hesaplanır: efektif oran ve anüite
Adım 1: efektif oran. Bankanın ilan ettiği faiz vergisizdir. Tüketici kredisinde faize KKDF (%15) ve BSMV (%15) eklenir:
efektif i = ilan edilen faiz × (1 + 0,15 + 0,15) = faiz × 1,30
"Aylık %3,2" → %4,16. Ticari kredide KKDF yok, BSMV %5 → %3,36.
Adım 2: anüite. Eşit taksitli kredinin taksiti:
taksit = P × i / (1 − (1 + i)^−n)
300.000 ₺, 36 ay, i = %4,16 → taksit ≈ 15.700 ₺, toplam geri ödeme ≈ 565.000 ₺, faiz + vergi ≈ 265.000 ₺. Anaparanın %88'i. Bu rakam korkutucu görünür ama karşılaştırma ölçütü "ne kadar faiz" değil, "hangi borcun yerine" sorusudur; aynı 300.000 ₺ kartta asgariyle sürünürse maliyet daha yüksektir.
Adım 3: ödeme planını okuyun. İlk taksitin ~12.500 ₺'si faiz, ~3.200 ₺'si anaparadır; son taksitte tersi. Bu yüzden erken kapatma vadenin başında çok, sonunda az kazandırır ve "taksitlerin yarısını ödedim" demek anaparanın yarısını ödemek değildir.
Ayrıntı: Kredi taksidi nasıl hesaplanır · Rakamlarınızla: kredi taksit hesap makinesi.
3. Yıllık maliyet oranı: karşılaştırmanın tek doğru rakamı
Aylık %3,2 faiz, "yıllık %38,4" değildir. Vergiler ve bileşik etki eklenince yıllık maliyet %60'ın üzerine çıkar; sigorta ve dosya masrafı bunu daha da artırır. Yasa gereği sözleşmede yıllık maliyet oranı yazar. İki teklifi karşılaştırırken bakılacak tek rakam odur; aylık faiz oranı reklamdır.
Masraflar: hayat sigortası (zorunlu değildir ama banka faizi buna göre fiyatlar), dosya masrafı (yasal tavanı var), ekspertiz (konut). Hepsi yıllık maliyet oranının içindedir.
4. Vade seçimi: nakit akışına sığan en kısa vade
Aynı 300.000 ₺, %4,16:
| Vade | Taksit | Toplam faiz + vergi |
|---|---|---|
| 24 ay | ~19.900 ₺ | ~178.000 ₺ |
| 36 ay | ~15.700 ₺ | ~265.000 ₺ |
| 48 ay | ~13.700 ₺ | ~358.000 ₺ |
Uzun vade taksiti düşürür, toplam maliyeti neredeyse iki katına çıkarır. Kural: taksitin gelir ve tahsilatlarla ay ay karşılandığı en kısa vade. "Sığar herhalde" değil; nakit akışı tablosuyla sığdığı görülen. Sıkışık aylar varsa vadeyi uzatmak yerine kısmi erken ödeme hakkını planlayın: kısa vade, gelen tahsilatla daha da kısaltılır.
BDDK, tüketici kredilerine tutara göre vade üst sınırı koyar ve bu sınırlar zaman zaman değişir; bankanız hangi tutarda kaç ay verebileceğini söyler.
5. Erken kapatma: üç rakamla karar
Erken kapatmak, kalan taksitlerdeki faizi ödememektir.
- Kazanç = kalan taksit × taksit tutarı − bankanın kapama tutarı − erken kapatma ücreti. 24 × 9.800 = 235.200; kapama 180.000; ücret %1 = 1.800 → 53.400 ₺.
- Fırsat maliyeti. Aynı 180.000 ₺ mevduatta aylık ~%3 net getirirse ayda 5.400 ₺; kredinin örtük maliyeti ~%2,5 ise ayda 4.500 ₺ faiz kesersiniz. Kredi maliyeti net mevduat getirisinden yüksekse kapatın; eşitse kapatın (kesinlik değerlidir); belirgin düşükse tutun.
- Nakit güvenliği. Tüm parayı krediye yatırıp iki ay sonra KMH'ye düşmek, kazancı iki katıyla geri verir. Önce 3 aylık zorunlu gider kadar yedek.
Erken kapatma ücreti yasal olarak sınırlıdır: kalan vade 36 aydan azsa kalan anaparanın en fazla %1'i, fazlaysa %2'si. Kısmi ödeme iki şekilde kullanılır: vadeyi kısalt (faizden en çok kazandıran) ya da taksiti düşür (nakit akışı sıkışıksa).
Sıra: birden fazla borç varsa erken kapatma parası en yüksek oranlı borca gider; o çoğu zaman kredi değil KMH veya karttır. Kredi genelde en ucuz borçtur, en son kapanır. Ayrıntı: Krediyi erken kapatmak mantıklı mı · erken kapatma hesap makinesi.
6. KMH: görünmeyen en pahalı borç
Kredili mevduat hesabı, maaş ya da şirket hesabınızın eksiye düşebilmesidir. Üç özelliği onu portföyün en pahalı borcu yapar:
- Oran: TCMB'nin azami akdi faiz tavanına tabidir (2026'da aylık %4,25); bankalar bu tavanın altında uygulayabilir ama genelde tavandan uygular. Yıllık bileşik %65'in üzeri.
- Asgari ödeme yok: ay sonunda faiz hesaptan düşer, bakiye biraz daha eksiye gider. Anapara siz yatırmadıkça hiç azalmaz. 40.000 ₺ eksi: ayda ~1.700 ₺, yılda ~20.400 ₺ faiz; borç hâlâ 40.000 ₺.
- Görünmezlik: maaş yatar, bakiye artıya geçer, ay ortasında yine eksi. Hesap "kullanılıyor" gibi görünür; oysa her ay ortalama eksi bakiye kadar faiz ödersiniz.
Ne zaman doğru kullanım: birkaç günlük, tahsilat gelene kadar süren açık. Üç aydan uzun süredir eksideyseniz KMH artık "hesap" değil, vadesiz ve en pahalı kredidir.
Nasıl kapatılır:
- Tutarı bir kerede kapatacak kaynak varsa (tahsilat, varlık satışı) → kapatın; çığ yönteminde neredeyse her zaman ilk hedef KMH'dir.
- Yoksa ihtiyaç kredisiyle kapatıp sabit taksite geçin: efektif ~%4, KMH'den ucuz, vadesi var.
- KMH limitini düşürün ya da kapatın; yoksa yeniden dolar.
Nakit akışı tablosunda KMH iki yerde görünmeli: bugünkü eksi bakiye (borç) ve her ay düşecek faiz (gider). Ayrıntı: KMH faizi nedir · KMH faizi hesap makinesi.
7. Krediyle borç kapatmak: senaryo nasıl kurulur
Kredi kararı iki soruyu karıştırır: aylık yük ve toplam maliyet. Kredi çoğu zaman ilkini düşürür, ikincisini büyütür. Senaryoyu ikisini ayırarak kurun:
- Kredi: tutar, efektif aylık oran, vade, masraf.
- Hangi borçlar kapanır: en yüksek oranlıdan başlayarak (KMH → kart dönen borcu → pahalı kredi). Kısmi kapatma yalnızca kart ve KMH'de anlamlı; kredide ya tamamı ya hiç.
- Sonraki portföy: kalan borçlar + yeni kredi. Yeni kredi "kapanan borçlar" tablosuna değil "kalan borçlar" tablosuna yazılır. En sık hata, krediyi yalnızca aylık ödeme olarak ekleyip borç olarak eklememektir; o zaman "borç 22 ayda bitiyor" çıkar, oysa 48 aylık kredi vardır.
- Kredisiz ve kredili iki simülasyon, aynı kaynaklarla: aylık yük, bitiş süresi, toplam faiz.
- Nakit kontrolü: yeni taksit + kalan asgariler + yapılandırma taksitleri, gelir ve tahsilatlarla ay ay karşılanıyor mu?
Karar kuralı: kredi (a) kapattığı borçlardan ucuzsa, (b) nakit akışına sığıyorsa ve (c) kartlar yeniden dolmayacaksa mantıklıdır. Üçünden biri yoksa borcu değil süreyi büyütür. Ayrıntı: Olası kredi senaryosu nasıl kurulur · Kredi çekip kart borcu kapatmak mı, kartla devam mı.
8. Şahıs şirketi sahibi: ticari mi bireysel mi
Serbest çalışan ya da şahıs şirketi sahibiyseniz iki kredi kapısı var ve ikisi aynı cüzdana açılıyor.
| Bireysel | Ticari | |
|---|---|---|
| Vergi | faiz × 1,30 | faiz × 1,05 |
| Faiz gider yazılır mı | Hayır | İşletme amaçlıysa evet |
| Erken kapatma | Yasal tavan %1–2 | Sözleşmeye bağlı |
| Ödeme periyodu | Aylık | Aylık, 3 veya 6 ayda bir olabilir |
| Tüketici koruması | Var | Yok |
Aynı %3,2 faizde 300.000 ₺ / 36 ayda fark yaklaşık 40.000 ₺ ticari lehine; eğer banka şirkete aynı faizi veriyorsa. 3 veya 6 ayda bir ödemeli krediler nakit akışına uyar ama büyük taksitleri takvime yazmayı gerektirir; unutulan bir 6 aylık taksit, altı aylık faizi bir günde ister. Şirket ve şahıs borçları tek listede, efektif orana göre sıralanır; adında "ticari" ya da "bireysel" yazması sırayı değiştirmez. Ayrıntı: Ticari kredi mi bireysel kredi mi.
9. Türkiye'ye özgü kurallar
- KKDF %15 + BSMV %15 tüketici kredisi faizine eklenir; ticari kredide KKDF yok, BSMV %5; konut kredisinde ikisi de yok.
- Erken ödeme tazminatı: kalan vade 36 aydan azsa en fazla %1, fazlaysa %2 (6502 sayılı Kanun).
- Yıllık maliyet oranı sözleşmede yazmak zorundadır; masrafları içerir.
- Cayma hakkı: tüketici kredisinde 14 gün.
- Vade üst sınırları BDDK tarafından tutara göre belirlenir ve değişir.
- KMH faizi de TCMB'nin belirlediği azami akdi faiz tavanına (2026'da aylık %4,25) tabidir; bankalar bu tavanın altında oran uygulayabilir. Sözleşmenizde yazan oran esastır.
Bu kurallar başka ülkelerde farklıdır; Gelecek şimdilik yalnızca Türkiye kuralları için doğrulanmıştır.
10. Sık yapılan hatalar
- İlan edilen faizle hesap yapmak. Vergisiz oran; gerçek maliyet 1,3 katı.
- Aylık faizi 12 ile çarpıp "yıllık" sanmak. Bileşik etki ve vergiyle yıllık %60+.
- En uzun vadeyi seçmek. Taksit düşer, toplam maliyet iki katına çıkar.
- KMH'yi "hesap" saymak. Üç aydır eksideyseniz o en pahalı kredidir.
- Yeni krediyi borç envanterine yazmamak. Bitiş süresi yanlış çıkar.
- Erken kapatma parasını en ucuz borca yatırmak. Önce KMH ve kart.
- Yedeksiz erken kapatmak. İki ay sonra KMH'ye dönersiniz.
11. Hızlı kontrol listesi
- Her kredinin efektif aylık oranı ve kalan anaparası yazılı mı?
- KMH bakiyesi borç listesinde en üstte mi?
- Yeni kredi teklifi yıllık maliyet oranıyla mı karşılaştırıldı?
- Vade, nakit akışı tablosuyla test edildi mi?
- Erken kapatma parası önce yedek, sonra en pahalı borç sırasıyla mı dağıtıldı?
Gelecek uygulaması kredileri efektif oranla ve gerçek ödeme planıyla tutar, KMH faizini her ay gider olarak yazar, 3 ve 6 aylık taksitleri doğru aya yerleştirir ve "kredi çeksem ne olur" senaryosunu kendi borçlarınız ve nakit akışınızla yan yana gösterir.