Şahıs şirketi sahibinin borç haritası: tek cüzdan, beş borç türü

Maaşlı bir hanenin borç haritası tek cüzdandır: kart, kredi, belki KMH. Şahıs şirketi sahibi ya da serbest çalışanın haritası aynı cüzdana beş borç türü akıtır ve ikisi bankaların sözlüğünde bile yoktur: vergi tecili ve SGK yapılandırması. Bu yazı o haritayı tek sayfada çıkarır.

Beş borç türü, tek liste

Tabloyu okurken göze çarpan çelişki tam da bu yazının konusu: en ucuz iki kalem, en tehlikeli iki kalem. Vergi ve SGK oranı en düşük ama bozulunca kalan borç bir günde muaccel olur ve gecikme zammıyla (2026'da aylık %3,7) geriye dönük işler.

Neden "tek cüzdan" gerçek bir sorun

Şirket hesabı, kişisel kart ve KMH ayrı ayrı takip edildiğinde iki hata olur:

1. Aynı para iki kez sayılır. Şirketten kişisel karta aktarılan bir tutar hem "şirket gideri" hem "kişisel gelir" gibi görünüp toplam borcu küçültür.
2. Aynı para hiç sayılmaz. Şirket kartındaki dönen borç unutulur, sadece kişisel kart takip edilir; toplam borç gerçekte olduğundan düşük görünür.

Doğru model: tüm borçlar, kaynağı (şirket/şahıs) bir etiket olarak taşıyan tek envanter. Etiket muhasebe içindir, sıralama için değil — sıralama yalnızca aylık maliyete bakar.

Ticari mi bireysel mi: sık karıştırılan karar

Ticari kredi vergi açısından genelde ucuzdur (KKDF yok, BSMV %5) ama iki şart var:

• Banka küçük şirkete bireyselden daha yüksek faiz verebilir; ilan edilen faize değil efektif orana (vergi dahil) bakın.
• Ticari kredide tüketici koruması yok; erken kapatma ve gecikme hükümleri daha serttir.

Kredi kartı için de benzer bir seçim var: bazı bankalar kurumsal kart sunar, oranı bireysel kartın üst dilimiyle (aylık %4,25) aynıdır — dönem borcuna göre kademeli indirim kurumsal kartta uygulanmaz. Küçük bakiyeli bir şirket kartı için bazen bireysel kart daha ucuz kalır.

Ayrıntı: Ticari kredi mi bireysel kredi mi.

Sıralama: oran aynı kalır, bir istisna eklenir

Diğer borçlarla aynı kural geçerlidir: ek ödeme en yüksek aylık maliyetli borca gider. Tipik sıra KMH → kart dönen borcu → bireysel kredi → ticari kredi → vergi/SGK tecili. İstisna değişmez: yapılandırma taksiti, oranı düşük olsa da her zaman ilk ödenen kalemdir, çünkü bozulma maliyeti faiz farkından kat kat büyüktür.

Ayrıntı: Hangi borcu önce kapatmalı.

Düzensiz gelir: taban gelirle planlama

Maaş yoksa "aylık gelir" satırı yoktur; tahsilat vardır ve tahsilat gecikir. Plan üç kuralla kurulur:

1. Taban gelir = son 12 ayın en düşük üç ayının ortalaması. Tüm zorunlu ödemeler (kart asgarileri, kredi taksitleri, vergi/SGK taksitleri) tabana sığmalı; sığmıyorsa sorun bütçede değil borç yapısındadır (vade uzatma, konsolidasyon) ya da gelirdedir.
2. Tahsilatı gerçekçi yazın. Söz verilen tarih + 15 gün; üç aydır gelmeyen tahsilat listeden çıkar.
3. İyi ayın fazlası yedek hesabına. Kötü ayı o hesap tamamlar — "kendinize maaş ödemek" budur.

Ayrıntı: Bütçe ve nakit akışı rehberi · Nakit akışı tablosu nasıl yapılır.

Çoklu yapılandırma: en sık görülen tuzak

Şahıs şirketi sahibinin sık rastlanan hâli: kendi adına bir tecil, şirket adına bir başka tecil, belki bir de SGK prim yapılandırması — üç ayrı plan, üç ayrı taksit takvimi, üç ayrı bozulma sayacı (yılda 2 taksit hakkı, planların arasında paylaşılmaz, her plan kendi hakkını taşır). Bunları tek takvimde toplamadan "aylık yükümü biliyorum" demek mümkün değildir; taksitler değişken olduğu için (ilk aylar en yüksek) ortalama almak da yanıltır.

Ayrıntı: Birden fazla yapılandırma nakit akışına nasıl yerleştirilir.

Haritayı çıkarmanın beş adımı

1. Envanteri doldurun, kaynağı (şirket/şahıs) etiketleyerek: bakiye, aylık maliyet, zorunlu ödeme, bitiş/vade.
2. Taban geliri son 12 ayın en düşük üç ayından hesaplayın.
3. Yapılandırma taksitlerini ay ay yazın, ortalama almayın; hepsini takvimin en üstüne koyun.
4. Kalanı aylık maliyete göre sıralayın ve ek ödemeyi en yüksek orana yönlendirin.
5. Ticari/bireysel ve kart seçimlerini ilan edilen faize değil efektif orana göre gözden geçirin.

Gelecek uygulaması şirket ve şahıs hesaplarını tek merkezde tutar, birden fazla yapılandırmayı ay bazlı takvimde birleştirir, 3 ve 6 ayda bir ödemeli ticari kredileri doğru aya yerleştirir ve düzensiz gelirinizle nakit akışının hangi ayda sıkıştığını gösterir.